Kas Dokusu, Kas Çeşitleri Ve Kalp Kasları (Veteriner Histoloji)

KAS DOKUSU

Hareketlilik hücrenin doğasında olan bir özelliktir. Organizmayı oluşturan hücreler az çok hareket edebilme kapasitesine sahiptirler. Kas hücreler ise organizmada, hareket sağlamak için özelleşmiş hücre grubudurlar.

* Kas hücresine görev yapabilmek için uzamış ve özel şekil almış olmasından dolayı FİBRA MUSKULARİS (kas teli), kas hücre sitoplazması SARKOPLAZMA, endoplazmik retikulumu SARKOPLAZMİK RETİKULUM ve kas hücresi zarı da SAKOLEM diye adlandırılır.

* Memeli ve kanatlı hayvanlar aleminde 3 tür kas dokusu vardır:

Görevlerine bağlı olarak kaslar istemli ve istemsiz çalışan kaslar olarak ayrılırlar. İstem dış çalışanlar otonom sinir sistemi, istemli çalışanlar ise merkezi sinir sistemi etkisi altındadır.

Hücre içi iplikçiklerin dizilimine göre ise çizgili ve düz kas olarak ikiye ayrılırlar. Çizgili kaslar da kendi içerisinde kalp kası ve iskelet kası olarak ikiye ayrılır.

Morfolojik ve fonksiyon durumlarına göre kaslar;

1. İskelet kası Dokusu (çizgili kas),

2. Kalp kası Dokusu,

3. Düz kas Dokusu, diye üçe ayrılırlar.

Kas tipi Düz Kalp iSkelet
# nuclei 1 1-2 Çok
Nucleus yerleşimi Merkez Merkez Perifer
Çizgililik Yok Evet evet
Şekil İğ benzeri kısa, dallanmış uzun, silindirik
Hacim (çap) 5-10μm 10-15μm 30-150 μm
foksiyon Peristaltik hareketler pompalama hareket/ denge
İstemsiz İstemsiz İstemli
1.İSKELET KASI DOKUSU: iskelet kasının oluşturan hücreler enine çizgilenme gösterdiği için çizgili kaslar olarak da bilinirler. Çok çekirdekli, silindirik çok uzun demetlerden oluşur. Kasılmaları hızlı, kuvvetli ve genellikle istemlidir. Buna, molekül yapıların birbiri üzerinde kaymalarına olanak veren ince aktin ve kalın miyozin filamanlarının karşılıklı hareketleri neden olmaktadır.

İskelet kası tellerinin uzunlukları canlı türüne ve kasın organizmadaki yerleşim yerine göre farklı uzunluklarda olabilir. 1-5 cm, zaman zaman 30 cm üzerinde olan kas telleri de vardır. Kalınlık ise 100-150 mikron arasındadır.

İSKELET KASI DOKUSU

* Sürüngenler ve balıklarda iskelet kasları memelilerden daha kalın, kanatlılarda ise daha incedir.

* Çekirdek sayısı birden fazla, sarkolemin hemen altına yerleşik olarak bulunurlar. İnsektlerde ortada bir sütün olarak, kanatlılarda da bazen ortaya yakın olarak bulunabilir.

 

İskelet kaslarında enine çizgili görünmelerinin nedeni MİYOFİBRİLLER’dir. Kas tellerinde boydan boya uzanan ve 1-3 mikron kalınlıkta olan miyofibiller koyulu ve açıklı bölgeler olarak izlenir. Bir kas telinde bulunan miyofibrillerde aynı tonda olan bölgeler alt alta gelir.miyofibriller birbirlerinde az miktarda sarkoplazma ile ayrılmıştır.

* Koyulu açıklı görülen bölgelere BAND denir. Açık renkli bölgelere izotrop bandlar (I); koyu bölgelere ise anizotrop band (A) denir

 

Ana bandların yanında ikinci dereceden bandlarda bulunmaktadır. Işık mikroskobu ile bakıldığında I bandlarının ortasında ince koyu olarak izlenen band “Z” olarak adlandırılır. A bandlarının ortasında uygun büyütmelerde belli olabilen daha açık olarak izlenen yapılar “H” bandıdır. EM olarak gözlenen ve H bandlarının ortasında bulunan badlar ise “M” bandları olarak adlandırılır.

*Miyofibrillerde iki Z bandı arasında kalan ünite bir kontraksiyon birimini oluşturur ve SARKOMER olarakbilinir(2-3µ uzunluktadır)

Miyofibriller kendilerinden daha ince iplikçiklerde oluşur. Bunlara miyoflaman denir. İskelet kasında  bulunan 5-7nm kalınlık ve 1 µ uzunlukta olanı AKTİN filamanları; 16nm kalınlık ve 1,5 µ uzunlukta olanı ise MİYOZİN olarak adlandırılır. Miyofibriller kas hücresinde bir uçtan diğer uca kadar uzar ama mifoflamanlar kısadırlar. Miyozin yalnızca A bandlarında bulunur, aktin filamanı ise Z membranlarından başlayıp A bandına doğru uzar, A bandlarında bir süre uzar ve kesilir. İşte A bandlarında uç bölgeler hem aktin hem de miyozn içerdiği için daha koyu boyanırlar.

A bandlarına sadece miyozin içeren orta kısımlar H bandları olarak görülürler. H bandlarının tam ortasında bulunan ~4nm kalınlıkta olan miyomesin filamanları miyozinleri sıkıca birbirine bağlayarak düzenli ve sıkı şeklide kalmasını sağlarlar. İşte bu orta bölgeler de M bandları olarak bilinir.

* Z membranları çift taraflı olarak gelen aktin filamanlarının orta yerinde A-AKTİN denen ipliksel proteinlerle birbirine bağlanarak koyu olarak görülürler.

Kas tellerinde bulunan DESMİN filamanlar ise, miyofibrillerin birbirine bağlanıp aynı türdeki bandların oluşmasına yarar.

•Kas tellerinin kontraksiyonu miyozin filamanlarının aktin filamanlarını kendine doğru çekip kaydırması sonucu oluşur. Kasların boylarının kısalıp- uzanması….

* Kas tellerinde çekilmeler sonucu uzanıp şekil değiştirmelerinde direnç sağlayan ana unsur TİTİN denen proteinlerdir. Bu filamanlar M bandı civarından başlar, miyozin moleküllerinin yüzeyi boyunca I bandlarına geçer, Z bandlarına kancalanır. Herbir miyozin filamanı etrafında yaklaşık 6 titin filamanı bulunur. Kaslara esneklik kazandıran asıl yapı bu elastik titin filamanıdır.

İskelet kasları motor sinirlerle uyarılırlar. Sinir teli kas hücresinin yüzeyinde dallanarak sonlanır; bu yapıya MOTOR SON PLAK denir. Bu bölgenin altında sarkolem hücre içerisine enine tubuluslar oluşturur. Bu tubuluslar yolu ile uyarım miyofibrillerin yanına kadar ulaşır. Kas hücrelerinde ER sayısı fazladır. Bu organel zarın kanalları yakınlarında kesecikler oluşturur. İçerisinde bol miktarda Ca iyonu bulunur.

•Kanalcıklarla gelen uyarımlar, keseciklerin membranında bulunan iyon kanallarını açarak Ca iyonlarının aktin ve miyozin filamanları arasına girmesine neden olur. Kalsiyum varlığında aktin ve miyozin filamanları kendi aralarında kayarak kontraksiyonu başlatırlar. Kontraksiyonda ihtiyaç duyulan enerji ise filamanlar etrafında bulunan ATP ve kreatin fosfatın parçalanması ile elde edilir. Kasılmanın bitiminde uyarımın kesilmesi ile beraber Ca iyonları tekrar ER keselerine aktif transportla geçerler ve kas gevşer.
•İskelet kası hücrelerinde mitokondri fazladır. Mitokondriler hem sarkolemin altında hem de miyozinler civarında bol olarak bulunur. Enerji için kullanılam ATP ve kreatin fosfat sitoplazmada yapılır, ayrıca enerji üretmekte kullanılan yağ ve glikojen damlaları da taşır. Ayrıca oksijen bağlayan pigment olan MİYOGLOBİN’de bulunur.
•Morfolojik özelliklerine kaslar:
1.Beyaz kas
2.Kırmızı kas,
3.İntermediyer kas telleri.

Kas telleri içerdiği miyoglobin miktarı, damar yoğunluğu, kas tellerinin çapları, vb özelliklere göre de sınıflandırılırlar.

Kas telleri enerji için kullanılan yakıt maddesinin türüne ve enerji üreten organellerin miktarının göre de sınıflandırılır.

•Kırmız kas telleri enerji için lipid kullanır ve mitokondri sayısı fazladır (aerobik). Bu tür kas yorulmaksızın uzun süre çalışırlar. Memelilerde kol-bacak kasları çoğunlukla kırmızı kas türündedir.
•Beyaz kas telleri ise glikojen kullanır ve mitokondri sayısı daha azdır.
Kas iplik türleri
ÖZELLİKLER KIRMIZI BEYAZ
DAMAR Zengin Fakir
Uyarım Küçük sinir telleri Büyük sinir telleri
İplik çapı İnce Daha kalın
Kontraksiyon Yavaş, tekrarlamalı, kolay yorulmaz, zayıf hızlı, “ani”, kolay yorulur, güçlü kasılma
Sarcoplasmic Reticulum Fazla ve gelişmiş değil Gelişmiş
Mitochondria Çok sayıda Az
Myoglobin Fazla Az
Enzymes Oksidatif enzimlerden zengin phosphorylases ve

adensosine triphosphatase(ATP) den zengin

 

 

KALP KASI DOKUSU

•Çizgili olması yönü ile iskelet kasına, istemsiz çalışması ve çekirdeğik tek ve merkezde olması yönü ile de düz kaslara benzer. Bununla birlikte kalp kasının kendine has özellikleri de bulunmaktadır:
•Kollateral bağlantılar;
•İnterkalat diskler;
•Sarkoplazmik retikulum az (ama enine tubuluslar iyi gelişmiş), mitokondriler fazla;
•Miyofibriller iskelet kasında bulunandan daha kalındırlar;
•Enine tubuluslar Z membranı hizasında yerleşik olarak bulunur.
•Terminal sisternler iyi gelişmediği için sarkolem, invaginasyonlar yaparak Ca iyonlarını depo eden KAVEOLALAR yapar.
•Kalp kası kendine has bir içimde innerve olur. Kalpde uyarım yapan ve bu uyarımları ileten özel yapılar vardır ki bunlar da farklılaşmış kalp kası hücrelerinden meydana gelirler.
•Sinoatriyel ve atrioventriküler Düğümler; merkezden çıkan ve ilerdikçe kalınlaşan tellere HİS DEMETLERİ denir. Bunların gelişmiş haline PURKİNJE TELLERİ denir. Endokardın altında yer alan Purkinje telleri kalp kası tellerinden kalındırlar.
•Kalp’de bulunan uyarım merkezleri tamamen otonom sinir sisteminin kontrolü altında çalışmaktadır. (parasempatik – yavaşlatıcı; sempatik – hızlandırıcı)
•DÜZ KAS DOKUSU

•İstemsiz çalışır;
•Boşluklu organların duvarında bulunur;
•Organların tonusunu sağlar;
•Peristaltik hareketler yapar;
•Mekik şekilli hücrelerden oluşur;
•20 mikron uzunluğundadırlar (uterusda gebelik durumunda 500 mikrona çıkabilirler)
•Çekirdek tekdir, ortada bulunur, alt alta gelen hücrede çekirdekler üst üste gelmezler.
•Düz kas telleri otonom sistemden gelen sempatik ve parasemoatik sinirler tarafından innerve edilirler.
•İskelet kaslarından daha yavaş kasılırlar;
•Kasılma sonucu boyları daha fazla kısalır;
•Büyük bir güç meydana getirirler.

Yorumlarınız Bizim İçin Değerlidir.

Yorum Yapmayı Unutmayınız...

Please follow and like us:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir