ARTERLER – Dolaşım sis.

ARTERLER

Arterler kanı kalpten kapiller yatağa taşıyan efferent damarlardır.

1-Elastik ( İletici) Arterler: Aort ve büyük dallarını kapsar. Elastinden dolayı taze yapılarda sarı renkte izlenirler. Çapları 7 mm’ den fazla ancak çaplarına göre duvarları incedir.  Arterlerde en gelişmiş tabaka tunika mediadır.  Kanın kalpten  uzaklaştırılmasını ve  kalp atımı sonucu basınç dalgalanmalarını yumuşatır.  Sistolde elastik lamina gerilir ve basınç değişimini azaltır.  Diyastolde, elastik sıkışma arteriyel basıncı düzenler.  Kalpten uzaklaştıkça arter basıncı akım hızı, basınç değişkenlikleri azalır.

Endotel, tek katlı yassı epiteldir. Endotel hücreleri 10-15 mm genişliğinde 25-50 mm uzunluğundadır. Hücreler birbirlerine sıkı bağlantılarla ve gap-junctionlarla bağlanır ve bariyer oluşturur.  Bol pinositotik vezikülleri vardır.  Endotel hücrelerinde  0.1 mm çapında ve 3 mm uzunluğunda Weibel-Palade Cisimcikleri (von Willebrand Faktörü) olarak bilinen membranla çevrili  elektron-dens cisimcikler vardır.  Bunlar çoğu  endotel hücrelerince sentezlenirler ancak sadece arterlerde depolanırlar. Kana verilen faktör VIII içeren yapılardır. Subendotelyal tabaka kalındır.  Ritmik kasılma ve gevşemelere yardımcı olan lifler uzunlamasına dizilirler.  Düz kas hücreleri de bu tabakada yer alır.  Hem kasılır hem de ekstraselüler ara madde ve fibrilleri sentezler.  T.media’ya yaklaştıkça elastik lif miktarı artar.  Media sınırında yoğunlaşan elastik lifler membrana elastica interna’ yı oluşturur. Ancak mediaya benzediğinden ayırt etmek zordur.

T.media’ da yaşla birlikte sayısı artan konsantrik yerleşimli 40-70 elastik lamina bulunur.  Laminalar arasında pencere adı verilen açıklıklar bulunur.  Elastik membranlar arasında düz kas, retiküler lifler, vaso vasorumlar ve kondroitin sülfat (metakromazi +) bulunur.  Belirgin bir membrana elastica eksterna yoktur.

T.adventisya incedir ve media kalınlığının ~ yarısı kadardır.  Elastik, kollajen lifler, vaso vasorumlar ve sinirleri içeren fibroelastik bağ dokusudur.

2-Muskuler (Dağıtıcı ) Tip Arterler: Kanı organlara dağıtan ve en çok görülen arter tipidir. 2.5-7 mm çapındadırlar.  Mediadaki düz kasların kasılmasına bağlı olarak kan akışı lokal hormon ve nöral uyarılarla ayarlanır.  Elastik arterlerden muskuler arterlere geçerken, elastik materyel azalır, düz kas artar. Çok belirgin membrana elastica interna ve eksternaları vardır.

Tunika intima:Elastik arterlere göre daha incedir fakat subendotelyal tabaka  az sayıda düz kas hücresi bulunurken membrana elastica interna çok belirgindir. Pencereli elastik membran özelliğindedir. Bu ve mediadaki düz kasların ölüm sonrası kasılması nedeni ile endotel yüzeyi kıvrımlı izlenir. vardır.  Nadiren 2 membrana elastica interna bulunur (bifid internal elastik lamina).  Elastik arterlerde olduğu gibi endotel, internal elastik membranları geçen uzantılara sahiptir. Bu uzantılar intimaya yakın yerleşik mediadaki düz kaslarla gap-junctionlarla bağlanır.  Bu gap-junctionların endotel ve düz kas hücreleri ile metabolik olarak çift olduklarına inanılır. görülür.

Tunika media:Başlıca  düz kas hücrelerinden oluşur.  Düz kas hücreleri iç organ duvarındaki düz kaslardan daha küçüktür. İntimaya bakan yüzdeki birkaç düz kas bantı longitidünal seyirlidir. Küçük muskuler arterlerde 3-4 tabaka düz kas varken büyük muskuler arterlerde 40 tabaka konsantrik yerleşimli düz kas tabakası bulunur. Damar dallandıkça tabaka sayısı azalır. Her düz kashücresi bazal laminaya benzer bir eksternal lamina ile çevrilidir. Matriks, PAS+ reaksiyon gösterir. Proteoglikan tabiatındaki matrikste düz kaslar arasında elastik, retiküler lifler ve az miktarda kollajen, fibriller ve kondroitin sülfat yer alır. Düz kaslar,  matriks ve liflerin üretilmesinde de fonksiyon görürler.  Kas hücreleri arasında vaso vasorumlar  yer alır. Birkaç ince elastik tabakadan oluşan belirgin bir membrana elastica internaları vardır ancak iç elastik membrandan daha incedir. Tabakalar arasında pencereler de yer alır.

Tunika adventisya: Bağ dokusu fibrilleri, fibroblastlar, yağ hücreleri, vaso vasorumlar, lenfatik damarlar, miyelinsiz sinir sonlanmaları yer alır.  Sinir sonlanmalarından salınan nörotransmiterler dış elastik membranın pencerelerinden geçerek mediaya gelerek üstteki bazı düz kas hücrelerini depolarize ederler.  Uyarı diğer düz kas hücrelerine gap-junctionlarla aktarılır.vasomotor sinirler yer alır.  Ara madde çoğunlukla dermatan sülfat ve heparan sülfatta oluşur.  Kollajen ve elastik lifler, kesilen arterin büzülmesini kolaylaştıracak şekilde longitidünal seyirlidir.

3-Arterioller:Kapillerlere kan akışını düzenleyen terminal arteriyal damarlardır.  Duvarlarının genişliği lümenlerinin çapı kadardır. Endotel, tip III kollajen ve birkaç elastik lif içeren subendotelyal bağ dokusu ile desteklenir. Büyük arteriyollerde ince ve pencereli internal elastik membran yer alırken daha küçük ve terminal arteriyollerde bulunmaz. Küçük arteriyollerde tek düz kas tabakası varken büyük arteriyollerde 2-3 kat düz kas tabakası bulunur.  Dış elastik membranları yoktur. Adventisya tabakası az sayıda fibroblast içeren ince fibroelastik bağ dokusudur.

Kapiller yatağa kan getiren arterlere metarteriyol adı verilir. Düz kas tabakaları  kesintilidir. Düz kas hücreleri birbirlerinden  ayrı ayrı yerleşiktir.  Bu yapıları kapillerlere kan akışını düzenleyen bir sfinkter (prekapiller sfinkter) olmalarını sağladıklarına inanılmaktadır. Arteriyel ve venöz sistemler arasındaki basınç farkını korur.

Please follow and like us:

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir